نقد و بررسی انیمیشن Mars Express 2023| مارس اکسپرس

هرچند که مارس یا مریخ اکسپرس، محصول فرانسه است اما بیش از پیش یادآور انیمه های سایبرپانکه و به نوبه ی خودش تونسته امتیازها و بازخوردهای خوبی هم به دست بیاره. از مجموع 11هزار مشارکت کننده در سایت IMDb امتیاز 7.5 و 89درصد پسند مخاطبای گوگل که لایقش هم به نظر میرسه.

 

بقیه در ادامه‌ی مطلب⁦｡.ﾟ+ ⟵(｡･ω･)⁩

ژانر  نئو-نوآر، فرم متکامل تر نوآر به حساب میاد و هرچند توضیح چندان روشنی درموردش وجود نداره اما نقطه عطفش، تلاش برای زنده کردن یه فضای اکسپرسیونیستی و اگزیستانسیالیستی هست و فضای چنین داستان هایی هم معمولا شامل چالش های روانی شخصیت ها درمورد مواجهه ی یه فرد پر از پرسش و البته کم اشتها نسبت به زندگی با افرادیه که ذهن پیچیده یا شروری دارن. این مواجهه، عموما باعث ایجاد کنجکاوی و افزایش اشتهای شخصیت اصلی میشه که معمولا هم انتظار میره یه پلیس یا کارآگاه بسیار جنتلمن باشه.

در نیو-نوآر، ممکنه شخصیت اصلی، ویژگی های کلاسیک پلیس جنتلمن رو نداشته باشه و ذهنش درگیر آشوب و حتی جنون بشه ولی باز هم به لحاظ ظاهری، جزو شخصیت های موجه و مسئولیت پذیر جامعه به حساب میاد. همزاد پنداری با چنین شخصیتی برای مخاطبی که درگیر کم اشتباهایی روانی نسبت به زندگی شده، در دوره ای باعث محبوبیت و بولد شدن سبک نوآر شد و شاید بشه گفت که هنوزم ایده آل خیلی از داستان پردازاست که بتونن توی این سبک هنری کار کنن. نوآر و نیو-نوآر، هرچند که عموما در لیست ژانر های یک اثر نوشته میشن اما بیشتر به عنوان سبک خلق اثر شناخته شدن و استفاده ی از الگوهایی که اثر شما رو عملا تبدیل به یک نوآور واقعی میکنه، کار سختی به حساب میاد.


مارس اکسپرس، لزوما ناامیدی و تیرگی بسیاری از کارای نوآر رو نداره و شخصیت کلیدی، ازونایی نیست که دوست داره به پوچی و ناامیدی بچسبه. اون اتفاقا شخصیت منعطفی به حساب میاد و خیلی زود هم کنجکاوی خودش برای کسب تجربه های جدید رو نشون میده.

هشدار: ادامه ی این مطلب میتونه داستان انیمیشن رو لو بده.

اتفاقات این انیمیشن در سال 2200 در حال رخ دادنه و دنیای آینده هرچند که به لحاظ تکولوژیکی پیشرفت پیدا کرده اما فساد و جرم و جنایت، همچنان وجود داره و مبارزه با شرارت، با روش های کلاسیک، غیر ممکنه. آلیین روبی یه عنوان یک کارآگاه خصوصی به همراه کارلوس ریورای روباتی، به سیاره ی زمین سفر میکنن تا روبرتا ویلیامز، مجرم هکر روبات رو دستگیر کنن اما بازگشت به مریخ، همزمان میشه با ناپدید شدن حکم بازداشت روبرتا و آزاد شدنش.
دنبال کردن ریشه ی فساد یا سوتفاهم احتمالی، روبی رو به سمت ماجراجویی میکشونه و بیش از پیش درگیر سوال هایی میکنه که درمورد روان و ذهن روبات ها، هوش مصنوعی و تفاوتشون با تجربه ی یک انسان زنده داره. در واقع این سوال ها، دیگه پدیده ای در گوشه ی ذهن روبی نیستن و پیدا کردن جواب های تا جای ممکن بهینه تر، میتونن کمکش کنن تا زودتر به پرونده ای که زندگیشو درگیر کرده، رسیدگی کنه.


تحقیق جدیدی به این دو نفر محول میشه با این مضمون که باید فردی به اسم جون چاو رو پیدا کنید. اون یه دانشجوی سایبرنتیک هست که به خاطر شکستن غیر قانونی محدودیت های اندرویدها شناخته شده و حالا با هم اتاقیش ناپدید شدن. روبی و کارلوس به عمق نوکتیس، مهم ترین شهر زمینی مریخ که با تکنولوژی پیشرفته ی روباتیک ساخته شده میرن و جامعه ای رو شاهد هستیم که اندروید ها و انسان ها به شکل ظاهرا سازگاری مشغول زندگی هستن.
جایی که گذر این دو نفر قراره بخوره، سایه ها و جاهای تاریک شهره که درونش انواعی از فساد منجمله قاچاق و آزمایشگاه های مخفی کامپیوتری رو پنهان کردن. تکنولوژی، در اینجا مثل یک عنصر جادویی و بی حد و مرز ظاهر میشه که هرچند هر اتفاقی رو میتونه به یک سری الگوی منطقی پیوند بزنه ولی اونقدر دلایل پیچیده ای داره که حتی ذهن یک روبات، ممکنه به راحتی قادر به درک و تحلیلش نباشه چه برسه به انسانی که به خودی خود درگیر کمبود ها و مشکلات عاطفی زیادی هست.

هرچند که این داستان بر پایه ی اتفاقات تخیلی و آینده ی بسیار دوری ساخته شده اما بسیاری از اتفاقات و پدیده های اجتماعی، نوع متفاوت تری از الگوهای فعالیت اجتماعی در زمان حاضر و تاریخی هستن که پشت سر گذاشتیم. به شکلی که میشه انتظار داشت، در شهر زیر زمینی مریخ، عده ای از انسان ها هستن که تلاش میکنن تا روبات ها رو از محدودیت های امنیتی که اونا رو تبدیل به برده ای برای انسان ها کرده آزاد کنن و لزوما هم به عواقب چنین کاری فکر نمیکنن یا ایده ای ندارن که چقدر از انگیزه هایی که دنبال میکنن، ناشی از سطحی نگری و دنبال کردن هیجانات آنارشیستی هست.
وقتی که روبات ها با موفقیت به آزادی میرسن، دست به نوعی شورش مسالمت آمیز میزنن و این کار، همزمان میشه با انتقال آگاهیشون به کامپیوترهایی که در سفینه های فضایی وجود دارن در ادامه، به فضا فرار میکنن. صحبتی درمورد سرنوشتی که این روبات ها بهش دچار میشن نمیشه صرفا میبینیم که کارلوس، به عنوان یک اندروید، تصمیم میگیره که با روبات ها همراه بشه چون به این ادراک میرسه که دیگه یک انسان نیست و صرفا خاطرات یک انسان مرده رو با رنج و کمبود هایی که در زندگی تحمل کرده، بهش منتقل کردن و این موضوع، دست و پاشو بسته. اون با همراهی کردن جمعیت روبات ها و حس آزادی ای که به بیننده منتقل میکنه، بیش از پیش باعث میشه تا شورش روبات ها، موجه و سالم به نظر برسه.
در اینجا هست که انیمیشن تموم میشه و این در حالیه که بیننده به راحتی میتونه تصور کنه که این روبات ها قادر هستن که دست به شرارت های جدیدی بزنن یا توسط افراد شرور دیگه ای در سطح کیهان، مورد سواستفاده قرار بگیرن و تبدیل به سلاحی بر علیه بشر مریخی یا زمینی بشن. دلیل اینکه تا اون روز هم انسان های مریخی می تونستن این موجودات رو تحت مدیریت خودشون داشته باشن، صرفا از این موضوع نشات میگرفت که بشر، در سطح تکاملی بالاتری قرار داشت و می تونست از تکنولوژی، اونطور که دوست داره استفاده کنه. شاید انواع این استفاده ها لزوما سالم نبوده اما مشخصا پیشرفته تر از تکنولوژی ای هست که جامعه ی روبات ها زیر سایه ی خودآموزی و رشد دادن خودشون بهش رسیدن.
اینکه یک تکنولوژی ناشناخته و قدرتمند رو به حال خودش در فضا رها کنید، به مراتب پرریسک تر از اینه که در یک جامعه ی متشکل از انسان هایی که زیر سایه ی انواع ایدئولوژی و قدرت اراده شون زندگی میکنن، مدیریت بشن. برخورد احساسی مبارزین مریخ باعث میشه تا کنترل روبات ها از دست جامعه ی مریخی آزاد بشه و اصلا به معنی این نیست که روبات ها قراره لزوما تا آخر عمرشون آزاد باشن. با توجه به اینکه بخش زیادی از تجارب خودشون رو با مطالعه ی یک جامعه ی انسانی به دست آوردن و به خودی خود آلوده به انواع الگوهای فکری نابهنجار انسانی هستن، ازشون کاملا ساخته است که در یک مسیر تکامل مستقل، برخیشون تصمیم بگیرن که راه شرارت رو در پیش بگیرن و از بقیه ی هم نوعان خودشون رو سواستفاده کنن.

جمع بندی
البته وقتی به ملیت این انیمیشن نگاه کنید، صحبت از چنین انقلابی چندان هم عجیب نیست. بخش زیادی از فرانسه همچنان به انقلاب و حرکت های جمعی پیشرو و منحصر به فردی که داشته مینازه و خودشون رو بابت برخورد صریح و تند با الگوهای سنتی کنترل جامعه، بسیار تحسین میکنن. اتفاقی که در این انیمیشن میوفته هم نوع متفاوتی از تحسین تاریخ فرانسه است و وقتی از این پوسته ی علمی تخیلی و آینده نگرانه بگذرید، لزوما با مفاهیم جدیدی رو به رو نمیشید.