حتی در تعبیر خواب سنتی هم تصور کلی اینه که تعبیر خواب، یک دانش خاصه و هر فردی که ازش بهره منده، میتونه براساسش معنی خواب ها رو ادراک کنه. هرچند که تعبیر خواب سنتی و پیشگویانه که ممکنه به کرار در وب فارسی دیده باشید، چارچوب و فرمول های روشنی ارائه نداده یا حداقل شامل علمی میشه که به دست ما نرسیده.
اما سوالی که در اینجا بهش پرداخته میشه اینه که نظرات و جهانبینی شخصی فرد تعبیرگر، چقدر ممکنه روی تعبیر خوابش تاثیر بذاره؟
به شخصه توی این سالها، افرادی رو دیدم که عقیده دارن در حال انجام تعبیر خواب روانشناسی و نمادشناسانه هستن اما حتی به سمت مداخله دادن افکار صریحا سیاسی با تعبیر خواب های خودشون رفتن. ولی آیا واقعا تعبیر خواب روانشناسی، ایدهای برای مرزهای اخلاقی داره؟
مثلا تفاوت تعبیر خواب گوشت برای یه آدم معمولی با یه فرد گیاهخوار رو درنظر بگیرید. این دو نفر، نگاه اخلاقی متفاوتی به مسئلهی گوشت خواری دارن. دیدن خوابی با موضوع خوردن گوشت، برای یکی میتونه نماد روزی یا ثروت با ارزش باشه و برای یکی دیگه، نوعی کار غیر اخلاقی و اشتباه تلقی بشه. آیا میشه گفت که تعبیر خواب هر فردی به سیستم اخلاقیش بستگی داره؟
در اینجا دوباره میرسیم به مبحث پر حاشیه ی نسبی گرایی اخلاقی. علوم انسانی، در حال رفتن به این سمته که بگه اخلاقیات هیچ مرز و خط کش مشخصی نداره و هیچ کاری درست و غلط نیست و خیلی هم خوب تونسته این قضیه رو جا بندازه. لیبرالیسم، با موفقیت و با ظاهری کاملا اتوکشیده و موجه، این نگاه به اخلاقیات رو بازتولید کرده.
روانشناسی، ادبیات خوبی برای تشریح و تفسیر خواب به حساب میاد اما لزوما به این معنی نیست که علم روانشناسی تونسته درمورد اخلاقیات، یک گفتمان مفید و پیشرو ایجاد کنه. حتی خیلی از روانشناس ها و مشاورها هم در حال حرکت به سمت نسبی گرایی اخلاقی هستن. آدمها با این کار، صحبت درمورد اخلاقیات و پیچیدگی هاش رو نادیده گرفتن و این کار شاید در کوتاه مدت جواب بده اما در بلندمدت، صرفا اتمسفری رو ایجاد میکنه که آدما در خلالش هر کاری رو دوست دارن انجام میدن و در قبال کارهاشون نه جوابگو هستن و نه مسئولیت پذیر و صرفا در جایی شروع به دفاع از اخلاقیات یا جواب پس دادن میکنن که عملا مجبور بشن.
خوابها لزوما توجیه کنندهی نسبی گرایی اخلاقی نیستن بلکه میشه گفت همیشه در حال تشویق و ترغیب کردن ما برای درک بیشتر آدمها و اخلاقیات هستن. خواب ها مرز بین بهنجاری و نابهنجاری رو به زبان نمادین بیان میکنن و اخلاقیات نه تنها حالتی ایستا نداره بلکه با توجه به گسترش جامعه و پیچیدگی هاش، همیشه لازمه که درموردش صحبت بشه و درمورد حد و مرزهای اخلاقی جدید، تبادل نظر صورت بگیره.
فرض بگیرید همین هوش مصنوعی و قدرت گرفتنش، چقدر چالش های اخلاقی ایجاد کرده و درک اخلاقیات استفاده از هوش مصنوعی، چقدر روی آینده و کیفیت زندگی آدما تاثیر داره. ما میتونیم نگاهی نسبی گرایانه و بی تفاوت نسبت به اخلاقیات داشته باشیم اما بعدش لازمه خودمون رو برای عوارضی که یک تصمیم میتونه برامون ایجاد کنه هم آماده کنیم.
فرقی نداره یک انتخاب اخلاقی نابهنجار رو با اعتماد به نفس زیاد و اطمینان دنبال کنیم یا با تردید به سراغش بریم؛ نابهنجاری مثل یک ویروسه و عوارض خودش رو نشون میده. بحث اینه که یک فرد که با اعتماد به نفس کاذب به سراغ یک تصمیم نرفته، امکانش بیشتره که بتونه سریعتر متوجه عوارض تصمیمش بشه و ازش عقب نشینی کنه. فردی با اعتماد به نفس و اطمینان کاذب یا نگاه جانبدارانهی شدید، ممکنه حتی بعد از رو به رو شدن با عوارض تصمیم اخلاقی نابهنجارش، همچنان متوجه اشتباهش نشه و دیگران رو مقصر جلوه بده و یا با ادامه دادن مسیرش، به خودش یا دیگران ضرر بزنه.
فردی که تعبیر خواب روانشناسی انجام میده هم میتونه تا حد امکان، جانبداری افراطی رو کنار بذاره و با اشاره به احساسات و مهارت های روانی، مرز بین بهنجار و نابهنجار رو توصیف کنه و بقیهی قضاوت اخلاقی رو بر عهدهی مخاطبش بذاره.
